4/22/14

Содржина на блогот

Овој блог ги содржи темите и наставните единици застапени во средното стручно образование по предметот македонски јазик и литература.
За полесно снаоѓање - само кликнете на насловот кој ве интересира!

Ако ви е полесно, изберете ја страницата со годината во која учите :
прва,
втора,
трета,
четврта,
или
програма за матурски испит,
за да не ви се мешаат непотребните постови.


Насловите се подредени според наставните програми во прва, втора, трета и четврта година.

ПРВА ГОДИНА

1. Наставна програма за прва година стручно образование по македонски јазик и литература

Јазик

1. Наука за јазикот
Знак; симболи и сигнали;

Комуницирање, јазикот како средство за комуникација и како систем од знаци

Видови комуникација

Функциите на јазикот

Национален (општонароден) јазик
(Дијалектите на националниот јазик;
Стандарден (литературен) јазик)

Видови писма

2. Историски развој на македонскиот јазик

- Македонскиот јазик во семејството на (јужно) словенските јазици

Почетоци на словенската писменост; старословенскиот јазик

Македонската варијанта на црковнословенскиот јазик

3. Акцент

Акцентот во македонскиот литературен јазик

Отстапување од третосложното акцентирање

Акцентски целости - видови (+ вежби)

4. Фонетика

Глас и фонема; глас и буква

говорни органи

Поделба на гласовите; - Поделба на самогласките - Поделба на согласките

Гласовни промени: - едначење по звучност;

редување  (замена на гласовите)

испуштање (елизија) на гласовите (+ вежби од фонетика);

обезвучување на крајот од зборот (како говорна форма)

5. Правопис

Употреба на голема буква

Правопис на некои согласки (ј, ќ, ѓ, л, љ)

Правопис на броевите

Удвоени согласки

Слеано и разделено пишување на зборовите

Делење на зборот на крајот од редот

Скратеници и скратување на зборовите

- Интерпункциски и правописни знаци:
точка
запирка
прашалник и извичник
две точки, точка и запирка
наводници, загради
црта (тире), цртичка
апостроф, надреден знак

Литература

1. Теорија на литературата

Поим за текст (литературата и јазикот) - Литературата како уметност

Настанокот на уметноста (видови уметност: просторна...)

Фолклорот и митот како извори за литературата

Наука за литературата;

Поделби на литературата

Епика: - стих и проза; - наратор, настан, лик, атрибути на ликот, сиже, фабула...;

епски видови;

епски видови во стих;

епски видови во проза (митови, легенди, преданија, народни приказни, анегдоти, гатанки, пословици, поговорки, раскази и романи) - со примери

Лирика: - особености; стих и проза, лирски субјект;

лирски видови;

композиција на песната (стих, строфа, метрика, ритам);

ритмички стапки 

Видови стихови (силабичен, тонски, силаботонски, скалест, слободен); рима (паралелна, вкрстена, обградена; машка, женска, дактилска)


сонет, сонетен венец;

  фигуративноста на говорот: стилски изразни средства:

Стилски изразни средства (фонетско-морфолошки: асонанца, алитерација, ономатопеја, парономазија, анафора, епифора, симплоха, палилогија)


Стилски изразни средства (синтаксички: компарација, антитеза, словенска антитеза, реторско прашање, инверзија, елипса, асиндетон, полисиндетон, градација)

стилски изразни средства (семантички: тропи: епитет, метафора, алегорија, симбол, метонимија, персонификација, хипербола, литота, иронија, парадокс)

Лирско-епски видови (балада, романса, поема, роман во стих)

Драма: - поим за драма, елементи на драмата, композиција - времето и просторот во драмата

драмски видови

Литературно-научни видови и публицистика - есеј - биографија, автобиографија - патопис, расправа, статија - репортажа, фељтон, полемика

2. Историја на литература

Асиро-вавилонска литература; Гилгамеш

Старохебрејска литература (Стар завет; Песна над песните, Нов завет)

Древнобалканска (старогрчка) митологија 

избор раскажани митови - „Дедал и Икар“, „Тантал“, „Сизиф“, „Орфеј и Евридика“, „Ахил“, „Одисеј“, „Едип“, „Митот за златното јаболко“.

Митот за Сизиф (текст)  

Хомер („Илијада“)

„Илијада“ (прераскажана со илустрации)

3. Средновековна литература

Почетоци на словенската писменост

Панонски легенди: житијата на Кирил и Методиј; мисиите

Охридска книжевна школа - Климент Охридски
Пофалното слово од Климент

Црноризец Храбар - О писменех

О писменех (текстот)

лектири:

македонски народни песни


* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

ВТОРА ГОДИНА


2. Наставна програма за втора година стручно образование по македонски јазик и литература

1. тема

Историски развој на македонскиот јазик
1.1. Македонското јазично прашање на преминот од 19. во 20. век (Јазикот на македонските автори: К. Миладинов, Р. Жинзифов, Г. Прличев)

1.2. Учебникарската дејност во Македонија: П. Зографски, Ѓ. Пулевски, К. Шапкарев.

1.3.Лозарите - претходници на Мисирков

општествено-политичките прилики во Македонија во втората половина на 19. век

1.4. К.П.Мисирков: Живот и дело и неговите погледи за македонскиот литературен јазик. („За македонцките работи“)

-  Неколку зборои за македонцкиот литературен јазик

резиме на темата (со прашања за повторување)

тест прашања за темата Историски развој на македонскиот јазик (2)

2. тема
Морфологија и морфосинтакса

2.1. Морфологијата како дел од граматиката; Поим за морфема; Видови морфеми; 
Збороформа; Зборовни групи и подгрупи.

2.2. Именки, класификација
-  граматички категории кај именките
форми за обраќање кај именките (вокативни форми)
2.2.1. Образување и функции на именките во реченицата

2.3. Придавки; Поделба на придавките

2.3.1. Граматички категории на придавките

степенување на придавките, 2.3.2. Функции на придавките во реченицата (+ вежби)

2.4. Броеви (Граматички категории; Броеви за одредена и приближна бројност)

2.5. Заменки; Видови заменки (според значењето и функцијата)

вежби за именски зборови

2.6. Глаголи

Граматички категории на глаголот

2.6.1. Класификација на глаголите (групи и подгрупи)  Формите на глаголот

Прости глаголски форми: (Сегашно време; Заповеден начин; Минато определено (свршено и несвршено) време)

2.6.4. Нелични глаголски форми (именски форми на глаголот) (Глаголска л-форма; Глаголска придавка; Глаголска именка; Глаголски прилог)

Сложени глаголски форми: (Минато неопределено (свршено и несвршено) време; Предминато време; Идно време, минато-идно време, идно-прекажано време; Можен начин; Глаголски конструкции со сум и има)

2.7. Прилози;  Потекло, образување, поделба и функции

2.8. Предлози

2.9. Сврзници и сврзувачки зборови

2.10. Честички
- Извици
- Модални зборови

вежби - глаголи и неменливи зборови

3. тема
Лексикологија - вовед
3.1. Поим за зборот и основни типови лексички значења на зборовите

3.2. Лексиката според процесот на обновување

3.3. Лексиката според потеклото на зборовите

стилска вредност на зборовите (деминутиви, хипокористици, аугментативи, пејоративи)

3.4. Лексиката според формата и сферата на употреба

вежби лексикологија

4. тема
Лексикографија
4.1. Поим и предмет на лексикографијата
4.2. Основни типови речници (лингвистички и енциклопедиски речници)

Подрачје: Комуникации

1. тема
Практично-професионална комуникација
1.1. Разговор

1.2. Опишување (дескрипција)

1.3. Раскажување и прераскажување

2. тема

Известување
2.1. Вест

2.2. Соопштение

2.3. Покана

2.4. Реферат

2.5. Телеграма

3. Импресија

4. Интерпретирање

4.1. Читање

4.2. Рецитирање

5. тема

Литературно-научни видови и публицистика

5.1. Биографија

5.2. Автобиографија

5.3. Патопис

5.4. Репортажа

5.5. Фељтон

Подрачје: Литература

1. тема
Хуманизмот и ренесансата во Европа

1.1. Данте Алегиери

„Божествена комедија“- „Пеколот“ со илустрации

(Воведна песна - анализа)

„Воведна песна“ - текстот на целата песна

корисни врски за „Пеколот“ од Данте

1.2. Франческо Петрарка 

„Канцониер“ (10 сонети)

1.3. Вилијам Шекспир - живот и творештво -„Хамлет“

„Хамлет“ (прераскажана)

ликот на Хамлет

1.4. Мигел де Сервантес „Дон Кихот“ (вовед)

 - „Дон Кихот“ (прераскажана)

2. тема

Класицизмот во европската литература

2.1. Жан Батист Поклен Молиер „Тартиф“

извадоци од „Тартиф“ (1чин)

3. тема

Просветителство

3.1. Просветителството во Европа (преглед)

3.2. Просветителството во Македонија

3.2.1. Јоаким Крчовски („Слово заради завист“)

„Слово заради завист“ (текстот)

3.2.2. Кирил Пејчиновиќ

извадоци од „Слово за празниците“ („Огледало“)

значењето и јазикот на првите македонски просветители (+ прашања за повторување)

првите македонски печатници

3.2.3. Теодосија Синаитски (печатниците)

3.2.4. Јордан Хаџи Константинов - Џинот

4. тема
Романтизам

4.1. Романтизмот во Европа (особености)

4.1.1. Џорџ Гордон Бајрон „Странствувањето на Чајлд Харолд“

4.1.2. Александар С. Пушкин „Евгениј Онегин“

4.2. Романтизмот и културната преродба во Македонија
Собирачи на македонското народно творештво:

4.2.1. Димитрија Миладинов

4.2.2. Константин Миладинов - поетско творештво

4.2.3. Рајко Жинзифов: „Глас“, „Прошедба“

4.2.4. Григор Прличев „Сердарот“


Лектири:

1. Џовани Бокачо „Декамерон“

цели раскази од „Декамерон“ - „Увод“, „Босилокот на Изабета“, „Форезе и Џото“, „Славејчето“, „Франческа и огледалото“, „Приказна за соколот“, „Маркизот од Салуцо“

2. Франце Прешерн „Сонетен венец“

3. Македонски народни приказни

4. Григор Прличев „Скендербег“

5. По избор на учениците



* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

ТРЕТА ГОДИНА



Преку врските достапете до насловите што ве интересираат:


Наставна програма по македонски јазик и литература за трета година средно стручно образование.

Македонски јазик

Тема 1


Македонскиот јазик меѓу двете светски војни (Македонскиот јазик во текот на НОБ; прогласување на македонскиот јазик како службен во НРМ (2 август 1944);

Вежби 1 (подмет и прирок)

вежби 2 (предмет)

вежби 3 (прилошки определби, атрибут)
*         сврзнички и бесврзнички сложени реченици;
-         составни;
-         спротивни;
-         разделни;
-         исклучни;
-         заклучни.
-         временски;
-         причински:
-         условни;
-         последични;
-         целни;
-         допусни;
Подрачје: Практично-професионална комуникација

Тема 1
Креативно пишување (6)

  1. Есеј (коментар, резиме)
-         видови есеи;
-         литературни есеи.

Тема 2
Масовни медиуми (6)

  1. Весник (списание)
-         одлики и функции на списанијата;
-         јазикот на списанијата
  1. Радио
-         одлики и функции на радиото;
-         јазикот на радиото.
  1. Телевизија
-         одлики и функции на телевизијата
-         јазикот на телевизијата
(иако го нема во програмата неопходно е да се спомене интернетот како масовен медиум и неговата функција и јазик)

Тема 3
Презентација (4)

  1. Реклама и рекламирање
-         одлики и функции на рекламата;
-         елементи на рекламата и видови реклама;
-         рекламирање сопствен производ и услуга.
Литература

Тема 1
Реализам (5)

Л.Н. Толстој „Смртта на Иван Илич“

Тема 2
Модерната во светската литература (5)

Појава, особености и главни претставници;

Војдан Поп Георгиев Чернодрински 

„Македонска крвава свадба“ (раскажана)

Тема 4

Македонската литература меѓу двете светски војни (17)

Појава, особености и главни претставници;

Васил Иљоски - „Чорбаџи Теодос“(раскажана);

„Чорбаџи Теодос“ - целата драма ПРВ ЧИНВТОР ЧИНТРЕТ ЧИН 

„Бегалка“ од Васил Иљоски (целата драма);

Ристо Крле - „Парите се отепувачка“(раскажана);

 „Парите се отепувачка“ од Ристо Крле (целата драма);

-         Никола Јонков Вапцаров - живот и творештво;

-         Стојан Христов



Македонската поезија во текот на НОБ:

Тема 4

Повоена македонска литература (15)

Појава, особености и главни претставници;

3. Елисавета Багрјана „Песни“ (избор);

4. Михаил Ренџов „Псалми“;

5. Н.В.Гогољ „Избор од расказите“;

6. А. Ками „Недоразбирање“.

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 

ЧЕТВРТА ГОДИНА


Наставна програма по македонски јазик и литература за средно стручно образование - четврта година

Јазик


2. тема: Стилистика (8)


3. тема: Дијалектологија


4. тема: Ономастика (3)

- ономастичките проучувања во македонската наука за јазикот
- топономастика и нејзините делови
- антропономастика и нејзините делови

Практично-професионална комуникација

1. Говор

2. Коментар

3. Есеј

4. Рецензија

Литература

1. Современа македонска литература (28)















2. Светска литература (15)






Лектира:




4. Избор од македонскиот расказ

5. Избор од најновата македонска лирика

**********************************************************

ПРОГРАМА ЗА МАТУРСКИ ИСПИТ

Програмата за матурски испит содржи дел од содржините работени во текот на четирите години по предметот македонски јазик и литература.
2007 година ја напишав книгата „За матуранти“ во која е опфатена целата програма и е згодна за подготовка на испитот зашто се е на едно место.
Но, бидејќи електронскиот пат е полесен и подостапен за сите, еве и овде во малку поинакво издание ќе ја пренесам целата содржина.


    СОДРЖИНА НА ИСПИТОТ  :

    1. НАУКА ЗА ЈАЗИКОТ  (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)
    -Видови писма
    - национален - дијалектен - стандарден јазик

    2. ИСТОРИСКИ РАЗВИТОК НА МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)
    - Почетоците на словенската писменост;
    - Македонскиот јазик во семејството на јужнословенските јазици;
    - Погледите за македонскиот јазик на Пејчиновиќ, Синаитски, Крчоски, Пулевски и Џинот (избор текстови); - и ТУКА
    - Погледите на К. П. Мисирков за македонскиот јазик - „За македонцките работи“;
    - Улогата на Б. Конески во кодификацијата на македонскиот литературен (стандарден) јазик.

    3. ФОНЕТИКА И ФОНОЛОГИЈА (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)
    - Гласовни промени.
Едначење по звучност;
елизија + вежби.

    4. АКЦЕНТ (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)

    - Акцентот во македонскиот литературен (стандарден) јазик;
    - Акцентски целости.

    5. ПРАВОПИС (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)

    - Употреба на голема буква;
    - Слеано и разделено пишување на зборовите;
    - Делење на зборот на крајот од редот;
    - Скратеници и скратување на зборовите;
    - Транскрипција на туѓите имиња;
    - Интерпункција - правописни знаци;
    - Интерпункциски знаци(,.; ? !: ( ) - )

    6. МОРФОЛОГИЈА И МОРФОСИНТАКСА (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)
    - Зборовни групи (од морфолошки, лексичко-семантички и синтаксички пристап);
    - Функцијата на зборовите во исказ. (за да се одговори на ова барање треба да се знае функцијата на секој од видовите зборови, поточно цела морфологија, а и синтакса. Ова не една лекција за да може да има линк)

    7. ЛЕКСИКОЛОГИЈА (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)

Основни типови лексички значења на зборовите.

    8.СИНТАКСА  (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)

 - Реченица; (простасложена);- и тука не спаѓаат само линкуваните лекции, туку цела синтакса
    - Редот на дел-речениците во исказот.

    9. ФРАЗЕОЛОГИЈА (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)
 - Фразеологизми.

    10. СТИЛИСТИКА (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)

Функционално раслојување на јазикот - функционални стилови.

    11. ДИЈАЛЕКТОЛОГИЈА (линкот е за целата тема - од крајот кон почетокот)
 - Значењето на дијалектниот јазик во функција на стандардниот македонски јазик.

КРАТКО ПОВТОРУВАЊЕ НА ЦЕЛАТА ГРАМАТИКА (застапена во програмата за матурскиот испит)

Т Е С Т ЗА ВЕЖБАЊЕ ГРАМАТИКА  -  ОДГОВОРИ


ЛИТЕРАТУРА

    1. НАУКА ЗА ЛИТЕРАТУРАТА

    - Поделба на науката за литературата

    2. ТЕОРИЈА НА ЛИТЕРАТУРАТА

    - Лирика

 (лирско-епски видови)

    - Епика (стих: проза)

    - Драма (стих: проза)


    - Стилски изразни средства:
а) фонетски
б) синтаксички
в) семантички

    - Фолклор/ мит

    - Народна литература

    - Литературно-научни видови и публицистика

    3. СВЕТСКА ЛИТЕРАТУРА

    - „Гилгамеш“

    - Хомер - „Илијада“ - ( „Илијада“ прераскажана)

    - Данте Алигери - „Божествена комедија“

     (Воведната песна)

    - Мигуел де Сервантес - „Дон Кихот“(Дон Кихот - прераскажана)

    - Вилијам Шекспир - „Хамлет“ (Хамлет - прераскажана)

    - Молиер - „Тартиф“

    - Џорџ Гордон Бајрон - „Странствувањето на Чајлд Харолд“

    - Александар С. Пушкин - „Евгениј Онегин“

    - Оноре де Балзак - „Чичко Горио“

    - Ф.М.Достоевски -„Злосторство и казна“

    - Шарл Бодлер - „Цвеќиња на злото“

    - Едгар Алан По - „Гарванот“

    - Албер Ками -  „Странецот“

    - Семјуел Бекет - „Чекајќи го Годо“

    - А. П. Чехов - Избор раскази

    4. МАКЕДОНСКА ЛИТЕРАТУРА

    - Средновековна литература - „Панонски легенди“

    - Климент Охридски  -  „Похвално слово“

    - Црноризец Храбар -  „О писменех“

    - Јоаким Крчовски - „Различна поучителна наставленија“

    - Кирил Пејчиновиќ  - „Слово за празниците“

    - Јордан Хаџи Константинов Џинот - „Труд ми е името“

    - Димитрија Миладинов - Собирачка дејност

    - Константин Миладинов - Литературна дејност

    - Григор Прличев  - „Сердарот“

    - Војдан Поп Георгиев Чернодрински - „Македонска крвава свадба“

    - Васил Иљоски  - „Чорбаџи Теодос“

    - Ристо Крле - „Парите се отепувачка“

    - Антон Панов - „Печалбари“

    - Кочо Рацин - „Бели мугри“

    - Стале Попов - „Крпен живот“

    - Славко Јаневски  - „Улица“

    - Горѓи Абаџиев  - „Пустина“

    - Петре М. Андреевски  - „Пиреј“

    - Живко Чинго - „Големата вода“

    - Блаже Конески - избор

    - Ацо Шопов - избор

    - Радован Павловски - избор

    - Коле Чашуле - „Црнила“

    - Горан Стефановски - „Диво месо“

    - Ташко Георгиевски - „Црно семе“

    - Гане Тодоровски - избор - избор песни

    - Матеја Матевски - избор


    - Влада Урошевиќ - избор